Wierzba wiciowa (Salix viminalis L.) należy do najszerzej uprawianych gatunków wikliniarskich w Polsce. Jej długie, elastyczne, roczne pędy są podstawowym surowcem dla koszykarzy i wytwórców mebli wiklinowych. Gatunek naturalnie rośnie na brzegach rzek i wilgotnych obniżeniach terenu, co czyni go wyjątkowo dobrze przystosowanym do zakładania plantacji na działkach z wysokim poziomem wód gruntowych lub sezonowym zalewaniem.
Salix viminalis nad Dunajem w Krems, Austria. Fot. Wikimedia Commons, lic. CC BY-SA 4.0
Charakterystyka gatunku
S. viminalis dorasta jako krzew lub niewielkie drzewo do 5–8 m wysokości w stanie naturalnym. W uprawie plantacyjnej jest regularnie ogławiana i utrzymywana w postaci krzewiastej, dostarczając corocznie jednolatków o długości 1,5–3 m. Liście są wąskie, lancetowate, z dolną stroną jedwabisto owłosioną. Pędy są giętkie i wytrzymałe — właśnie ta cecha decyduje o przydatności wikliniarskiej.
W Polsce S. viminalis i jej mieszańce z S. schwerinii stanowiły tradycyjnie podstawę produkcji koszykarskiej w okolicach Nowego Tomyśla (Wielkopolska), która historycznie była jednym z głównych ośrodków wikliniarstwa w Europie Środkowej.
Wymagania glebowe i wodne
Gatunek toleruje szeroki zakres gleb — od lekkich piaszczystych po ciężkie gliniastoilaste. Kluczowym wymaganiem jest stała lub sezonowo wysoka wilgotność podłoża. S. viminalis dobrze znosi:
- gleby z poziomem wód gruntowych na głębokości 40–100 cm przez większą część sezonu wegetacyjnego
- sezonowe zalewanie trwające do kilku tygodni
- gleby z utrudnionym odpływem wody (gleje, pseudogleje)
Nie toleruje natomiast trwałego stagnowania wody przez cały sezon wegetacyjny — długotrwała beztlenowość gleby prowadzi do gnicia korzeni. Na takich stanowiskach lepiej sprawdza się S. triandra.
Na glebach torfowych o pH poniżej 5,0 wzrost wierzby wiciowej jest wyraźnie słabszy. Optymalne pH dla S. viminalis wynosi 5,5–7,5.
Zakładanie plantacji
Plantację zakłada się przez sadzenie zrzezów — odcinków jednorocznych pędów o długości 20–25 cm. Sadzenie odbywa się wczesną wiosną (marzec–kwiecień) lub późną jesienią. Rozstawa zależy od docelowego zastosowania:
| Przeznaczenie | Rozstawa w rzędzie | Odległość między rzędami |
|---|---|---|
| Wiklina cienka (do 6 mm) | 15–20 cm | 60–75 cm |
| Wiklina gruba (do 15 mm) | 30–40 cm | 80–100 cm |
| Produkcja energetyczna / wielkoformatowa | 50–75 cm | 100–150 cm |
Zrzezy sadzi się pionowo lub lekko skośnie, pozostawiając 1–2 pąki nad powierzchnią gleby. W pierwszym roku po posadzeniu kluczowe jest zapewnienie równomiernej wilgotności — susza w tym okresie drastycznie zmniejsza przyjęcie sadzonek.
Ogławianie i pielęgnacja
Po pierwszym sezonie wegetacyjnym rośliny są cięte tuż nad ziemią (od 2 do 5 cm nad gruntem). Cięcie wykonuje się zimą, gdy rośliny są w spoczynku — najlepiej w lutym lub marcu, przed ruszeniem wegetacji. Narzędzia powinny być ostre i odkażone, aby ograniczyć ryzyko infekcji grzybowych.
Uprawa wikliny metodą ogławiania (coppice) — Biesbosch, Holandia. Fot. Wikimedia Commons, lic. CC BY-SA 3.0
Nawożenie
S. viminalis jest gatunkiem stosunkowo niewymagającym pod względem nawożenia, szczególnie na glebach podmokłych zasobnych w materię organiczną. Przy intensywnej produkcji na glebach lekkich pomocne jest stosowanie azotu (30–60 kg N/ha) wiosną, na początku wegetacji.
Ochrona przed chorobami
Najczęstszym problemem zdrowotnym na plantacjach S. viminalis są rdze wierzbowe (głównie Melampsora spp.) — grzyby powodujące brązowe plamy na liściach i osłabienie wzrostu. Przy dużym nasileniu rdzy zaleca się wybór odmian i klonów wykazujących podwyższoną tolerancję, dostępnych w ofercie szkółek specjalistycznych.
Zbiór
Zbiór pędów odbywa się zimą — od listopada do marca, zanim pąki liściowe zaczną się rozwijać. Pędy ścina się sierpem, kosą lub nożycami przy podstawie. Surowiec zbierany w tym terminie zachowuje najlepszą elastyczność i nadaje się do dalszego przetwórstwa wikliniarskiego.
Szczegółowe informacje o przygotowaniu surowca po zbiorze — moczeniu, obieraniu kory i suszeniu — zawiera artykuł Wiklina — zbiór i przygotowanie do koszykarstwa.
Źródła zewnętrzne
Aktualizacja: maj 2026