Jakość wyrobu wikliniarskiego zależy nie tylko od wyboru gatunku i sposobu uprawy, ale w równym stopniu od prawidłowego przeprowadzenia zbioru i przygotowania surowca. Pędy zbierane o niewłaściwej porze lub źle suszone tracą elastyczność, a obieranie kory w nieodpowiednich warunkach prowadzi do uszkodzeń mechanicznych.
Koszykarz tradycyjny przy pracy z wikliną. Fot. Wikimedia Commons, domena publiczna
Termin zbioru
Optymalny termin zbioru pędów wikliniarskich to okres spoczynku roślin — od całkowitego opadnięcia liści jesienią do momentu ruszenia wegetacji wiosną. W warunkach polskich oznacza to zazwyczaj przedział od listopada do połowy marca.
| Miesiąc | Ocena terminu | Uwagi |
|---|---|---|
| Listopad | Dobry | Liście opadły, pędy dojrzałe |
| Grudzień–styczeń | Optymalny | Pełny spoczynek, najlepsza elastyczność |
| Luty | Optymalny | Zbierać przed rozwojem pąków |
| Marzec | Dopuszczalny (wczesny) | Uważać na ruszające pąki |
| Kwiecień i później | Nieodpowiedni | Kora traci przyczepność, trudna obiórka |
Pędy zebrane w momencie ruszania wegetacji mają korę, która łatwo odpada samoistnie, jednak drewno staje się kruche i mniej elastyczne po wysuszeniu.
Metody zbioru
Zbiór ręczny przy użyciu sierpa lub kosy wiankowej jest metodą stosowaną na małych i średnich plantacjach. Cięcie odbywa się przy samej ziemi — od 2 do 5 cm nad powierzchnią gruntu. Zbyt wysokie cięcie prowadzi do stopniowego podwyższania podstawy pnia i utrudnia kolejne ogławianie.
Na plantacjach o większej powierzchni stosuje się mechaniczne kosiarki wikliniarskie lub przystosowane agregaty do cięcia gałęzi. Mechanizacja zbioru wymaga jednak regularnych rzędów i utwardzonego przejazdu między nimi.
Sortowanie po zbiorze
Bezpośrednio po zbiorze pędy sortuje się według grubości (średnicy u nasady) na kilka klas:
- Wiklina cienka: poniżej 6 mm — do wyrobu koszy drobnych i plecionek
- Wiklina średnia: 6–10 mm — do koszy średnich i mebli
- Wiklina gruba: powyżej 10 mm — do koszów wielkoformatowych, ramek
Pędy uszkodzone, skrzywione lub z wyraźnymi odgałęzieniami odrzuca się lub przeznacza na opał.
Suszenie
Wiklina nieobrana (z korą, tzw. "brązowa") suszy się w pionowych wiązkach lub rozłożona na rusztach, w suchym i przewiewnym miejscu. Suszenie powinno trwać co najmniej 6–8 tygodni. Zbyt szybkie suszenie w wysokiej temperaturze może powodować pękanie kory.
Wiklina suszona z korą zachowuje naturalny kolor pędów — od brązowozielonego (S. viminalis) do purpurowoczerwonego (S. purpurea) — i jest stosowana do wyrobu bez wstępnego moczenia lub z krótkim moczeniem przed przerobem.
Plantacja wikliny po zbiorze zimowym — Biesbosch, Holandia. Fot. Wikimedia Commons, lic. CC BY-SA 3.0
Obieranie kory — wiklina biała
Wiklina biała (obrana) wymaga obierania kory, które przeprowadza się w warunkach aktywnego przepływu soków — wiosną, gdy pędy się "budzą", lub po uprzednim moczeniu wysuszonych pędów.
Wiosenna obiórka świeżych pędów
Jeżeli zbiór odbywa się późno — gdy pąki zaczynają pęcznieć — pędy można natychmiast obrać. Kora w tym momencie odchodzi łatwo. Obrane pędy suszy się natychmiast, rozkładając w przewiewnym miejscu.
Obiórka po moczeniu
Pędy zebrane zimą i wysuszone moczy się w wodzie przez 3–14 dni (czas zależy od grubości pędów i temperatury wody). Moczenie w ciepłej wodzie skraca czas. Po namoczeniu kora wierzbowa ponownie mięknie i daje się usunąć narzędziami do obiórki lub ręcznie.
Nadmierne lub zbyt długie moczenie prowadzi do odbarwienia drewna (sinienie) i osłabienia struktury. Czas moczenia najlepiej dopasować empirycznie do konkretnej partii surowca.
Przechowywanie surowca
Sucha, nieobrana wiklina przechowywana w chłodnym i suchym miejscu zachowuje właściwości przez kilka lat. Przed użyciem wymaga moczenia w celu przywrócenia elastyczności — zazwyczaj 24–72 godziny w zimnej wodzie.
Wikliny obrane (białej) nie należy przechowywać w wilgoci — jest podatna na pleśnienie. Powinna być dokładnie wysuszona przed składowaniem i trzymana w warunkach suchych.
Powiązane artykuły
Źródła zewnętrzne
Aktualizacja: maj 2026